canada goose outlet parajumpers moncler jakke canada goose jakke canada goose jakke woolrich jakke canada goose jakke dame parajumpers jakke moncler mujer barbour mujer belstaff roadmaster canada goose madrid barbour outlet timberland madrid botas ugg canada goose outlet moncler hombre moncler rebajas

MİRAS - (Zuhurâtı Izhârı'l-Vakf-ı Güneş 2.cilt)

 

MİRAS

 

Ayeti Kerime:

يُوص۪يكُمُ اللّٰهُ ف۪يٓ اَوْلَادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْاُنْثَيَيْنِۚ فَاِنْ كُنَّ نِسَآءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَۚ وَاِنْ كَانَتْ وَاحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُۜ

 Allah'u Teala size evlatlarınız hakkında vasiyet yoluyla emreder ve sizden ahd alır ve ahdinin muhafazasını emreder. Sizden sonra kalacak evladınızın arasında mirası taksim eder ve buyururki; evladınızda hem oğlan hem kız bulunursa oğlan için iki kız için bir hisse vardır. Eğer evladın hepsi kız olup sayıları iki veya daha fazla olursa mirasın üçte ikisi kızlarındır. Eğer bir olursa mirasın yarısı o kızındır.”[1]

Cenâb-ı Hak mirastan erkek ve kız evlatların hisselerini beyan ettikten sonra eğer vefat edenin anne ve babası sağ iseler onların mirastan hisselerini beyan etmek üzere ayeti kerimenin devamında buyuruyor ki:

وَلِاَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ اِنْ كَانَ لَهُ وَلَدٌۚ

"Eğer vefat edenin anne babası sağ ise anne babadan her birine altıda bir hisse vardır."

Yani vefat edenin vefat ettiğinde anne babası sağ ise ve oğlan ve kız çocuğu da bulunursa anne ve babanın her birine altıda bir hisse vardır. Anne baba altıda bir hissesini aldıktan sonra geri kalan miras malından oğlana iki, kıza bir alır. Şu kadar var ki ölünün oğlan çocuğu olmaz da yalınız kız çocuğu bulunursa kız çocuklarının sayısı birden fazla ise anne baba altıda bir hakkını aldıktan sonra kalan mirasın üçte ikisini aralarında eşit paylaşırlar. Eğer kız bir tane ise ana baba hissesini aldıktan sonra kalan mirasın yarısını kız alır.

Ölünün babası asebe cihetinden geri kalan mirası da alır. Yani farz olan hissesi itibariyle altıda birini aldıktan sonra vefat edenin oğlu olmadığı için ölünün babası asabe olduğu için diğer mirasçılar hisse-lerini aldıktan sonra geri kalanı tekrar babası alır.

Cenab-ı Hak anne babanın mevtanın çocuklarıyla beraber bulun-dukları zamandaki hisselerini beyan ettikten sonra mevtanın çocukları olmadığı zaman mirastan anne babanın hisselerini beyan etmek üzere ayeti kerimenin devamında buyuruyor ki:

فَاِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلَدٌ وَوَرِثَهُٓ اَبَوَاهُ فَلِاُمِّهِ الثُّلُثُۚ

"Eğer ölenin çocuğu yok ise anne babası varis olur. Baş-ka varisi de olmazsa mirasın üçte biri annenin geri kalanı babanındır."[2]

Cenab-ı Hak anne babanın miras hakkında olan ahvaldan üçün-cü hali beyan etmek üzere ayeti kerimenin devamında buyuruyorki;

فَاِنْ كَانَ لَهُٓ اِخْوَةٌ فَلِاُمِّهِ السُّدُسُ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوص۪ي بِهَآ اَوْ دَيْنٍۜ

"Eğer ölenin çocuğu olmaz da kardeşleri olursa annenin hissesi altıda birdir. Bu hisselerin böyle verilmesi vasiyet ettiği vasiyetini ve borcunu verdikten sonradır. "[3]

Buraya kadar Cenab-ı Hak erkek ve kız çocukların, babalar ile anaların ve kardeşlerin mirastaki hisselerini bildiriyor. Ey mü'minler!.. Allah'u teala sizden her birinize evladınız hakkında onların mirastaki hisseleri hakkında erkek için iki kız hissesi ferman buyuruyor. Buna göre vefat eden kimsenin mesala:

Bir oğlu ile iki kızı bulunsa yarısı oğluna, diğer yarısı da iki kıza ait bulunmuş olur. Şayet bir kızı bir oğlu bulunsa mirasın üçte ikisi oğluna üçte biri de kızına ait olur. Eğer iki oğlu ile üç kızı bulunacak olsa miras yedi hisse kabul edilip bunlardan ikişer hisse oğlanlara birer hissede üç kıza isabet etmiş olur.

Eğer kız olan evlat iki veya ikiden ziyade olupta erkek evlat bulunmaz ise mirasın üçte ikisi onlara aittir. Geri kalanı babaları, amcaları gibi asabetten bir kimse bulunmazsa o geri kalanıda bu kızlara verilir. Mesala: Bir mevtanın üç kızı bir de babası bulunsa mi-ras meselesi dokuzdan tashih edilerek yani dokuza bölünerek ikişer hissesi kızlara, üç hissesi de babasına isabet etmiş olur.

Eğer vefat edenin çocuğu yalnız bir tek kız ise ona da mira-sın yarısı verilir. Vefat edenin babası veya kardeşi gibi başka bir varisi de var ise diğer yarısı da ona ait olur. Fakat böyle başka varisi yok ise mirasın o geri kalanıda yine o kıza verilir.

Eğer ölen kimsenin babası ile anasından her biri içinde ölünün kız veya oğlan çocuğu var ise mirastan altıda bir hisseleri vardır. Mesala: Bir mevtanın bir kızı ile bir de babası ve anası bulunsa miras altı hisse itibar edilerek bunun üçte biri olan iki hisse kızına verilir, birer hisse de babasıyla anasına verilir ve geriye kalan bir hissede babasına verilir.

Eğer vefat edenin çocuğu ve çocuğunun çocuğu da yok ve kendisine yalnız babası ile anası varis ise mirasın üçte biri anasına ait geri kalanı babasına ait olur.

Eğer ölünün kardeşleri var ise ananın hakkı altıda birdir. Bu durumda ölenin babası var ise mirasın geri kalanı babaya olur yoksa kardeşlerine verilir.

Meyyitin mirasından önce borcu ödenir. Hatta borcu bütün ma-lını kaplamış olsa bile borcuna verilir vereseye bir şey kalmaz. Ama borcu verildikten sonra geriye fazla mal kalırsa kalan malın sülüsünde yani üçte birinden vasiyeti çıktıktan sonra kalanı verese arasında taksim olur.

Cenab-ı Hak vereseden bazılarının hisselerini beyandan miras hisselerinin itaat edilmesi gereken bir emir olduğunu ve bir kimsenin vereseden bazısını hissedar bazılarını mahrum bırakmanın caiz olmadığına işaret etmek üzere ayeti kerimenin devamında şöyle buyuruyor;

اٰبَآؤُ۬كُمْ وَاَبْنَآؤُ۬كُمْۚ لَا تَدْرُونَ اَيُّهُمْ اَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًاۚ فَر۪يضَةً مِنَ اللّٰهِۜ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ عَل۪يمًا حَك۪يمًا

“Babalarınız ve oğullarınızdan hangisinin menfeatte size yakın olduğunu bilemesiniz. Allah’u Teala tarafından bu his-seler size farz kılndı. Allah’u Teala ihtiyaçlarınızı ve sulh yolunu bilici ve taksim ettiği hisselerede hükmedicidir.”[4]

Yani, miras emri ve herkesin nasiblerini tayin, itaat edilmesi gerekli bir emirdir. Sizin aklınız hükmedici bir şey değildir. Buna göre kendi arzu ve emeliniz üzere bazılarını varis kılıp bazılarını mahrum etmekle emri ilahiye muhalefet etmek sizin için caiz olmaz. Zira baba-larınız ve oğlanlarınızdan hangisi size menfeatta daha yakın olduğunu bilemezsiniz. Allah’u Teala şu takdir ettiği hisseleri size kat’i, kesin olarak farz kıldı. Sizin için riayet etmek gereklidir. Zira Allah’u Teala sizin ihtiyacınıza ve istihkakınıza göre nasiblerinizi hükmeder.

Cenab-ı Hak neseb cihetinden varis olan usul ve furuun yani ba-ba, ana ve çocukların hisselerini beyan ettikten sonra nikah yönüyle varis olan zevc ile zevcenin hisselerini beyan etmek üzere bir sonraki ayette buyuruyor ki:

وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ اَزْوَاجُكُمْ اِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌۚ فَاِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوص۪ينَ بِهَآ اَوْ دَيْنٍۜ

"Eğer zevceleriniz vefat eder, oğlan ve kız çocuğu ol-mazsa onların yarısı sizindir. Eğer onların gerek sizden ve gerekse sizden evelki kocasından çocuğu olur ise borcundan ve vasiyetinden sonra onların terk ettiği miras malının dörtte biri sizindir."[5] Yani, dört hisseden biri sizin üçü çocuklarındır.

Cenab-ı Hak Vefat eden zevcenin mirasından kocasının hissesini beyan ettikten sonra vefat eden kocanın mirasından hanımının hisse-sini beyan etmek üzere ayeti kerimenin devamında buyuruyor ki:

وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ اِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌۚ فَاِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَآ اَوْ دَيْنٍۜ

"Eğer sizin çocuğunuz bulunmazsa miras malınızdan ha-nımlarınıza dörtte bir hisse vardır. Eğer sizin gerek bu hatun-dan gerekse başka hanımınızdan çocuğunuz olursa vasiye-tinizden ve borcunuzdan sonra miras malınızın sekizde bir hissesi hanımlarınızındır."[6]

وَاِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً اَوِ امْرَاَةٌ وَلَهُٓ اَخٌ اَوْ اُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُۚ فَاِنْ كَانُوٓا اَكْثَرَ مِنْ ذٰلِكَ فَهُمْ شُرَكَآءُ فِي الثُّلُثِ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصٰى بِهَآ اَوْ دَيْنٍۙ غَيْرَ مُضَآرٍّۚ وَصِيَّةً مِنَ اللّٰهِۜ وَاللّٰهُ عَل۪يمٌ حَل۪يمٌۜ

"Eğer bir erkek veya bir hatunun kendi çocuğu olmayıp kelâle olarak malına varis olurlarsa erkek veya kadından hangi meyyit olursa olsun onların bir erkek veya bir kız kar-deşi bulunuyorsa onlardan her birine de altıda bir hisse var-dır. Eğer erkek veya kız kardeşi birden fazla olurlarsa üçte birinde ortaktırlar. Vereseye zarar vermek için kasten olmak-sızın yapılmış olan vasiyet veya borç ödendikten sonra kalan miras malı bu şekilde taksim olur."[7]

İZAH

Bu ayeti kerimede beyler ile hanımlarının ve kelâle denilen ya-kınlık yoluyla varis olacak bir kısım kimselerin mirastaki hisselerini tayin ediyor. Kelâle uzak akrabalara denir. Fahri Razinin beyanı vechi ile Hz. Ebu Bekir radıyallahu anha efendimizden rivayet olunduğu üzere kelâle baba ve çocuktan başka bil vasıta meyteye muttasıl olan varise kelâle denir.[8]Bir kimsenin kardeşleri, amcaları, dayıları, kelâ-ledir. Bunların yakınlığı ana baba ile çocuklara nazaran zayıf olduğun-dan kendilerine kelâle denir.[9] Bu ayette yapılacak vasiyetlerin varis-lerine zarar vermemesi hususunada işaret buyuruyor. Yani ey mü'-minler!.. Zevcelerinizin sizden veya evvelki kocalarından oğlan veya kız çocuğu ya da oğlunun oğlu ve kızı yok ise mirasın yarısı sizindir. Diğer yarısı ise sair akrabalardan yakın olanına aid olur. Mesala vefat eden bir kadının kocasıyla bir de amcası bulunsa mirasın yarısı koca-sının, diğer yarısı da amcasına intikal etmiş olur.

Eğer vefat eden zevcelerin sizden veya evelki kocasından erkek veya kız çocuğu var ise sizin için mirasın dörtte biri vardır. Geri kalan-ları çocuğuna aittir. Mesela: Vefat eden bir kadının kocasıyla iki de oğlu bulunmuş olsa mirasın dörtte biri kocasına, dörtte üçü de iki oğlana eşit olarak intikal etmiş olur.

Ey erkekler siz vefat edince hanımlarınıza mirasın dörtte biri var-dır. Eğer sizin o hanımınızdan veya başka hanımınızdan çocuğunuz yok ise, oğlunuzun oğlu veya kızı da yok ise hanımlarınıza dörtte bir hisse vardır.

Eğer sizin çocuğunuz varsa veya oğlunuzun oğlu veya kızı varsa hanımlarınıza mirasın sekizde biri vardır. Geri kalanı çocukların olur. Mesela: Vefat eden birinin, bir hanımı ile bir de oğlu veya oğlunun oğlu ile bir de kızı bulunsa bu durumda mirasın sekizde birini alır, diğer geriye kalanı çouklara ait olur.

Eğer bir erkeğin veya bir kadının babası, evladı olmayıp da kelâ-le cihetinden kardeşleri, veya amcaları gibi varisleri tarafından mirası-na konuluyorsa o vefat edenin ana cihetinden bir erkek kardeşi veya kız kardeşi bulunuyorsa onların her birine de mirastan altıda bir hisse vardır. Eğer bu ana bir erkek ve kız kardeşler birden fazla olurlarsa mirasın üçte birinde ortaktırlar.

Buhari ve Müslimden naklen tefsiri hazinde beyan olunduğuna göre; Câbir r.anha hazretlerinin hastalığında Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem ile Ebu Bekr r.anh Hazretleri ziyaretine git-tiklerinde Hazreti Cabir, Ya Rasulallah Benim çocuğum, babam ve anam yoktur. Bana varis olacak dokuz kız kardeşim var. Bunlara malı-mı nasıl taksim edeyim. Dediğinde şu ayeti kerime nazil oldu.

يَسْتَفْتُونَكَۜ قُلِ اللّٰهُ يُفْت۪يكُمْ فِي الْكَلَالَةِۜ اِنِ امْرُؤٌ۬ا هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُٓ اُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَۚ وَهُوَ يَرِثُهَآ اِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا وَلَدٌۜ فَاِنْ كَانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَۜ وَاِنْ كَانُوٓا اِخْوَةً رِجَالًا وَنِسَآءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْاُنْثَيَيْنِۜ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمْ اَنْ تَضِلُّواۜ وَاللّٰهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَل۪يمٌ

"Ey Habibi zişanım. Senden babası ve çocuğu olmayan kimse hakkında fetva istiyorlar. Onlara deki Allah'u Teala si-ze fetva veriyor ve hükmünü beyan ediyor. Eğer bir kimse vefat eder de kendisinin bir kız kardeşi bulunursa mirasın yarısı ona aittir. Eğer kız kardeş vefat eder de çocuğu olmaz-sa vefat eden kız kardeşin bütün malı erkek kardeşindir. Eğer meyyitin kız kardeşi iki veya ikiden fazla olursa erkek kardeşlerin miras mallarının üçte ikisi kız kardeşlerindir. Ve eğer meyyitin kardeşleri erkeklerle kızlar karışık olsa erkeğe iki kıza bir hisse vardır. Sizin dalâlette olmamanız için Allah'u Teala ahkâmını beyan ediyor. Allah'u Teala her şeyi ve her-kesin istihkâkını bilici ve her şahsın hissesini vericidir."[10]

İZAH

Çocuğu veya babası olmayan bir kimse vefat ederse kendisinin ana baba bir veya yalnız baba bir kız kardeşi bulunursa vefat edenin mirasının yarısı ona aittir. Geri kalanı asabeden yani vefat edenin baba tarafından kimsesi var ise ona verilir, yok ise İmamı Âzama göre o da bu kız kardeşe ait olur. Eğer kız kardeş vefat ederde ana baba bir veya yalnız baba bir erkek kardeşi bulunur başka varisi de olmaz-sa mirasın tamamı ona ait olur. Eğer vefat edenin kız kardeşleri iki veya daha fazla olursa mirasın üçte ikisi onlara aid olur. Başka varis yok ise kalanı da onların olur. Vefat edenin kardeşleri erkek ve kız karışık olursa, erkeğe iki kıza bir hisse vardır. Mesela: vefat edenin bir erkek bir de kız kardeşi bulunsa mirasın üçte ikisi erkeğin üçte biri kız kardeşin olur. Eğer bir erkek kardeş ile iki kız kardeş bulunursa mira-sın dörtte ikisi erkek kardeşe birer hisse de kız kardeşlere verilir.

Miras konusundaki bu açıkamalar Muhammed Vehbi Efendinin Hulâsatu'l-Beyan tefsiriyle Ömer Nasuhi Bilmen Efendinin tefsirinden alınmıştır.

 


[1] Nisa Suresi, 4/11.

[2] Nisa 4/11.

[3] Nisa Suresi, 4/11.

[4] Nisa Suresi, 4/11.

[5] Nisa Suresi, 4/12.

[6] Nisa Suresi, 4/12.

[7] Nisa Suresi, 4/12.

[8] Hulâsatu-l-Beyan fi Tefsiril Kur’an c.4. s.33.

[9] Ömer Nasuhi Bilmen tefsiri c.2. s.561.

[10] Nisa Suresi, 4/176.

<<< Önceki Kayıt - Sonraki Kayıt >>>